عمل مصر : يك ماه راه در يك ماه راه . درازاى آن از رفح است تا اسوان ، از طرف نوبه و پهناى آن از برقه تا ايله كه از بلاد مقدونيهء يونان است . آب آن از نيل است . در آغاز عين شمس شهر بوده و بعد فسطاط شهر گرديده است . از مصر تا اسكندريه ، سى فرسنگ راه است . آنچه پس از آن قرار دارد مرز مغرب است و آنچه پس از اسوان است مرز نوبه است و آنچه بالاى رفح است مرز فلسطين است . خراج مصر به روزگار فرعون بيست و هشت هزار دينار بود . بنى اميه دو هزار هزار و هشتصد هزار دينار جبايهء آن را تعيين كردند . مغرب : از اسكندريه تا برقه دويست فرسنگ است و برقه نخستين شهر از شهرهاى مغرب است . آنجا سرخ است و خاكى سرخ دارد . در صحرايى نهاده شده ، نهفته در ميان كوهها و از آنجا تا افريقيه - كه عبارت است از قيروان علوى مهدى - صد و پنجاه فرسنگ است ، آباديهاى پيوسته . حضر آن مغربيان‌اند و به دو آن بربرها . از مهديه تا سوس مسافت چندين روز راه است . همه اينها در تصرف مردى علوى است كه از فرزندان ادريس بن عبد الله بن ادريس بن عبد الله بن حسن بن على بن ابى طالب ( ص ) است . سپس آنچه كه در آن سوى آن قرار دارد در دست ابن رستم اباضى است كه مردى ايرانى است و عقيده‌اى مانند عقيدهء خوارج دارد و بر او به عنوان خليفه سلام مىدهند . از افريقيه تا « تاهرت » به اندازهء يك ماه راه است . سپس ماوراى تاهرت در دست امويان است ، يعنى عبد الرحمان بن معاويه كه از فرزندان هشام بن عبد الملك بن مروان است . آن ناحيت عبارت است از طنجه و لنجه و اندلس . عمل طنجه مانند عمل مصر يك ماه در يك ماه راه است و آن نزديك به شمال روم و مجمع البحرين است كه در آن ، يك جاى كشتيرانى مىشود و جايى ديگر نمىشود . در جنوب مغرب ، سودان قرار دارد و زغل و زغاوه تا نوبه و حبشه . در مغرب طنجه درياى سبز است كه تاريك است و هيچ كس در آن كشتيرانى نمىكند و هيچ كس ماوراى آن را نمىداند . در برابر طنجه و اندلس و افريقيه ، جزايرى از دريا هست كه در آن عمارات و شهرهاست و بيشتر آنها از اعمال روم است . عراق : در شرق حجاز است ، درازاى آن صد و بيست فرسنگ است ، از عقبهء حلوان تا عذيب . كسرايان تا هنگامى كه اسلام آمد ، در مداين سكونت داشتند . سهل بن حنيف - به روزگار عمر بن خطاب - صد هزار هزار و بيست و هشت هزار هزار درهم جبايهء آنجا كرد . حجاج آن را هژده هزار هزار درهم جبايه كرد ، با اينكه در مدت چهل سال و